تفاوت دیجی کالا و ترب از نگاه راه اندازی مارکت پلیس؛ قبل از توسعه پلتفرم، این مقاله را بخوانید

وقتی یک کارفرما برای طراحی مارکت پلیس به سراغ ما می آید، معمولاً یکی از این دو جمله را می شنویم:

«می خواهیم چیزی شبیه دیجی کالا داشته باشیم.»

یا

«می خواهیم مدلی مشابه ترب راه اندازی کنیم.»

اما در ادامه جلسه مشخص می شود که بسیاری از افراد تفاوت واقعی این دو مدل را نمی دانند. در نگاه اول، هر دو پلتفرم بستری برای نمایش محصولات فروشندگان مختلف هستند. هر دو امکان جستجو، مشاهده قیمت و انتخاب فروشنده را فراهم می کنند. اما از دیدگاه مدل کسب وکار، معماری نرم افزار، جریان درآمدی و حتی استراتژی رشد، این دو در دو مسیر کاملاً متفاوت حرکت می کنند.

اگر قصد دارید یک مارکت پلیس در حوزه هایی مانند مصالح ساختمانی، تجهیزات صنعتی، لوازم خانگی، مد و پوشاک، قطعات خودرو یا هر بازار چندفروشندگی دیگری راه اندازی کنید، درک این تفاوت ها می تواند از صرف هزینه های اشتباه و انتخاب معماری نامناسب جلوگیری کند.

چرا مقایسه دیجی کالا و ترب برای کارفرمایان اهمیت دارد؟

بزرگ ترین اشتباه بسیاری از صاحبان کسب وکار این است که طراحی پلتفرم را از ظاهر محصول شروع می کنند. آن ها درباره اپلیکیشن، رنگ بندی، طراحی صفحات و امکانات ظاهری تصمیم می گیرند اما هنوز مشخص نکرده اند که قرار است کسب وکارشان چگونه درآمدزایی کند.

در واقع مهم ترین تصمیم در یک پروژه مارکت پلیسی نه انتخاب تکنولوژی است و نه طراحی رابط کاربری. مهم ترین تصمیم انتخاب مدل کسب وکار است. زیرا این تصمیم روی موارد زیر اثر مستقیم می گذارد:

1. هزینه توسعه
2. زمان اجرا
3. معماری پایگاه داده
4. زیرساخت سرور
5. تعداد ماژول های موردنیاز
6. مدل درآمدی
7. استراتژی جذب فروشنده
8. تجربه کاربری
9. مقیاس پذیری آینده

به همین دلیل شناخت تفاوت دیجی کالا و ترب، در واقع شناخت دو رویکرد متفاوت برای ساخت یک کسب وکار آنلاین است.

دیجی کالا؛ مارکت پلیسی که تراکنش را مدیریت می کند

مدل دیجی کالا را می توان یک Transactional Marketplace یا مارکت پلیس تراکنشی دانست. در این ساختار، پلتفرم صرفاً واسطه معرفی فروشنده نیست؛ بلکه تمام فرآیند خرید را مدیریت می کند. کاربر محصول را پیدا می کند، به سبد خرید اضافه می کند، پرداخت را انجام می دهد، سفارش را پیگیری می کند و در صورت نیاز درخواست مرجوعی ثبت می کند؛ بدون اینکه از محیط پلتفرم خارج شود. در این مدل، پلتفرم مسئول بخش بزرگی از تجربه خرید است.

مهم ترین ماژول های یک مارکت پلیس مشابه دیجی کالا

اگر بخواهیم چنین سیستمی را طراحی کنیم، معمولاً به بخش های زیر نیاز خواهیم داشت:

به همین دلیل هرچه تعداد فروشندگان بیشتر شود، پیچیدگی عملیاتی پلتفرم نیز افزایش پیدا می کند.

ترب؛ پلتفرمی برای کشف محصول و مقایسه قیمت

ترب از زاویه متفاوتی به بازار نگاه می کند. این پلتفرم تلاش نمی کند فرآیند خرید را مدیریت کند. وظیفه اصلی آن کمک به کاربر برای پیدا کردن بهترین فروشنده و بهترین قیمت است. کاربر محصول را جستجو می کند، قیمت فروشندگان مختلف را مشاهده می کند و سپس برای تکمیل خرید وارد سایت فروشنده می شود. در نتیجه سفارش، پرداخت، ارسال و پشتیبانی معمولاً خارج از پلتفرم انجام می شود.

به همین دلیل ترب را نمی توان یک مارکت پلیس تراکنشی کلاسیک دانست.

مهم ترین اجزای فنی یک پلتفرم مشابه ترب

برخلاف تصور رایج، ترب یک سیستم ساده نیست. پیچیدگی آن در مدیریت سفارش نیست؛ بلکه در مدیریت داده است. برای ساخت چنین سیستمی معمولاً به موارد زیر نیاز داریم:

بنابراین اگرچه فرآیند سفارش در این مدل ساده تر است، اما چالش های فنی آن در بخش داده و جستجو بسیار جدی تر هستند.

تفاوت اصلی دیجی کالا و ترب در یک جمله

دیجی کالا تراکنش را مدیریت می کند. ترب انتخاب را مدیریت می کند. همین تفاوت باعث شکل گیری دو معماری کاملاً متفاوت می شود.

تفاوت مدل درآمدی torob با digikala

یکی از مهم ترین سؤالاتی که باید قبل از توسعه پلتفرم پاسخ داده شود این است:

 «درآمد اصلی کسب وکار از کجا قرار است ایجاد شود؟»

به همین دلیل شاخص های موفقیت در این دو مدل کاملاً متفاوت هستند.

کدام مدل برای MVP مناسب تر است؟

یکی از مهم ترین دغدغه های کارفرمایان، هزینه و زمان راه اندازی نسخه اولیه محصول است. در این مرحله معمولاً نیازی به ساخت یک دیجی کالا یا ترب کامل وجود ندارد. هدف، اعتبارسنجی بازار است. اگر بخواهیم MVP مشابه دیجی کالا بسازیم: 

در بسیاری از پروژه ها، انتخاب صحیح MVP می تواند صدها میلیون تومان از هزینه های اولیه را کاهش دهد.

اشتباه رایج کارفرمایان در انتخاب بین دیجی کالا و ترب

بسیاری از افراد تصور می کنند چون ترب فرآیند سفارش و ارسال ندارد، توسعه آن بسیار ساده تر است. در عمل همیشه این طور نیست. در برخی پروژه ها، طراحی موتور جستجو، سیستم تطبیق کالاها و الگوریتم مقایسه قیمت می تواند از توسعه ماژول سفارشات پیچیده تر باشد.

از سوی دیگر برخی کسب وکارها صرفاً به یک مارکت پلیس چندفروشندگی نیاز دارند اما به اشتباه سراغ ساخت سیستم های بسیار پیچیده مشابه دیجی کالا می روند. نتیجه این تصمیم معمولاً افزایش هزینه، طولانی شدن زمان توسعه و تأخیر در ورود به بازار است.

قبل از انتخاب مدل، این ۵ سؤال را از خود بپرسید: 

1- آیا می خواهید تراکنش داخل پلتفرم انجام شود؟

اگر پاسخ مثبت است، مدل دیجی کالا انتخاب مناسب تری خواهد بود.

2- آیا می خواهید مسئولیت سفارش و پشتیبانی را بر عهده بگیرید؟

اگر بله، باید به سمت معماری مارکت پلیسی بروید.

3- آیا تمرکز شما روی کشف فروشندگان و مقایسه قیمت است؟

در این صورت مدل ترب منطقی تر است.

4- آیا بازار شما فروشندگان زیادی دارد که هرکدام وب سایت مستقل دارند؟

مدل مشابه ترب می تواند کارآمدتر باشد.

5- آیا به دنبال درآمد از کمیسیون فروش هستید؟

مدل دیجی کالا معمولاً انتخاب مناسب تری خواهد بود.

6- آیا مدل هیبریدی انتخاب بهتری است؟

جالب است بدانید بسیاری از پلتفرم های موفق امروزی دقیقاً مشابه دیجی کالا یا ترب نیستند. آن ها ترکیبی از هر دو مدل هستند.

برای مثال:

• بخشی از محصولات مستقیماً در پلتفرم فروخته می شوند.
• بخشی از کاربران به فروشندگان هدایت می شوند.
• برخی فروشندگان از سیستم پرداخت داخلی استفاده می کنند.
• برخی دیگر سفارش را خارج از پلتفرم مدیریت می کنند.

این مدل انعطاف بیشتری برای رشد آینده فراهم می کند و در بسیاری از بازارهای تخصصی گزینه منطقی تری است.

پس برای کسب وکار شما کدام مدل مناسب تر است؟

پاسخ این سؤال قبل از تحلیل بازار، بررسی رقبا، مدل درآمدی و استراتژی رشد قابل تعیین نیست. به همین دلیل در پروژه های حرفه ای تولید وب اپ یا طراحی مارکت پلیس، توسعه نرم افزار از مرحله برنامه نویسی آغاز نمی شود؛ بلکه از تحلیل مدل کسب وکار شروع می شود. ممکن است در پایان این تحلیل مشخص شود که کسب وکار شما به یک مارکت پلیس تراکنشی مشابه دیجی کالا نیاز دارد. ممکن است مدل نزدیک به ترب مناسب تر باشد. و در بسیاری از موارد نیز یک مدل هیبریدی بهترین نتیجه را ایجاد می کند.

هزینه طراحی مارکت پلیس مشابه دیجی کالا و ترب به چه عواملی بستگی دارد؟

یکی از اولین سؤالاتی که کارفرمایان مطرح می کنند این است: «ساخت پلتفرمی مثل دیجی کالا یا ترب چقدر هزینه دارد؟»

واقعیت این است که این سؤال پاسخ ثابتی ندارد. همان طور که نمی توان برای ساخت یک ساختمان بدون دانستن متراژ، تعداد طبقات و نوع کاربری قیمت مشخصی ارائه کرد، در پروژه های مارکت پلیسی نیز هزینه نهایی به عوامل متعددی وابسته است. در تجربه پروژه های مختلف، تفاوت هزینه معمولاً بیشتر از آنکه به ظاهر اپلیکیشن مربوط باشد، به پیچیدگی مدل کسب وکار و زیرساخت های موردنیاز بستگی دارد.

۱. نوع مدل مارکت پلیس

مهم ترین عامل تعیین کننده هزینه، انتخاب مدل کسب وکار است. یک مارکت پلیس تراکنشی مشابه دیجی کالا معمولاً به ماژول های بیشتری نیاز دارد:

• سبد خرید چندفروشندگی
• مدیریت سفارشات
• پرداخت آنلاین
• تسویه حساب فروشندگان
• کیف پول
• مدیریت مرجوعی
• لجستیک و ارسال

در مقابل، پلتفرمی مشابه ترب ممکن است بسیاری از این بخش ها را نداشته باشد اما نیازمند موتور جستجوی پیشرفته، پردازش داده و سیستم های مقایسه قیمت باشد.

به همین دلیل نمی توان صرفاً بر اساس نام دیجی کالا یا ترب درباره هزینه توسعه قضاوت کرد.

۲. تعداد نقش های کاربری

هرچه تعداد بازیگران سیستم بیشتر باشد، پیچیدگی پروژه نیز افزایش پیدا می کند. برای مثال ممکن است پلتفرم شامل موارد زیر باشد:

• مدیر سیستم
• فروشندگان
• خریداران
• نمایندگان فروش
• کارشناسان تأیید محتوا
• تیم پشتیبانی
• شرکت های حمل ونقل

هر نقش نیازمند پنل، سطح دسترسی و فرآیندهای اختصاصی است.

۳. پیچیدگی پنل فروشندگان

یکی از بخش هایی که بیشترین تأثیر را بر هزینه توسعه دارد، پنل فروشندگان است. در برخی پروژه ها فروشنده فقط محصول ثبت می کند.

اما در برخی دیگر امکاناتی مانند:

• مدیریت انبار
• گزارش های مالی
• مدیریت تخفیف ها
• کمپین های تبلیغاتی
• تسویه حساب
• تحلیل فروش
• مدیریت کارکنان

نیز موردنیاز است.

در چنین شرایطی پنل فروشندگان خود به یک نرم افزار مستقل تبدیل می شود.

۴. نحوه مدیریت محصولات

یکی از تفاوت های مهم میان پروژه های مختلف، ساختار مدیریت محصولات است. برای مثال در یک مارکت پلیس مصالح ساختمانی ممکن است ده ها فروشنده یک محصول مشابه را عرضه کنند.

در این شرایط باید مشخص شود:

• آیا هر فروشنده محصول جداگانه ثبت می کند؟
• آیا محصولات تجمیع می شوند؟
• آیا امکان مقایسه قیمت وجود دارد؟
• آیا سیستم باید محصولات مشابه را تشخیص دهد؟

پاسخ به این سؤالات تأثیر مستقیمی بر معماری پایگاه داده و هزینه توسعه دارد.

۵. اپلیکیشن، وب سایت یا هر دو؟

برخی کسب وکارها تنها به وب سایت نیاز دارند. برخی تنها ساخت اپلیکیشن می خواهند. اما در بسیاری از پروژه های حرفه ای، توسعه هم زمان نسخه وب، اندروید و iOS موردنیاز است. طبیعتاً هرچه تعداد پلتفرم های تحت پوشش بیشتر باشد، زمان و هزینه توسعه نیز افزایش پیدا می کند.

۶. مقیاس پذیری آینده

یکی از اشتباهات رایج این است که سیستم صرفاً برای نیاز امروز طراحی شود. ممکن است امروز ۱۰۰ فروشنده داشته باشید اما برنامه شما رسیدن به ۵۰۰۰ فروشنده در سه سال آینده باشد. در چنین شرایطی باید از ابتدا زیرساخت، معماری نرم افزار و ساختار پایگاه داده با دید مقیاس پذیری طراحی شوند. این تصمیم در ابتدای پروژه هزینه بیشتری ایجاد می کند اما از بازطراحی کامل سیستم در آینده جلوگیری خواهد کرد.

۷. امکاناتی که معمولاً در برآورد اولیه فراموش می شوند

برخی قابلیت ها در جلسات ابتدایی ساده به نظر می رسند اما در عمل بخش قابل توجهی از زمان توسعه را به خود اختصاص می دهند:

1. سیستم کمیسیون چندسطحی
2. کیف پول کاربران
3. سیستم امتیازدهی
4. گفتگوی خریدار و فروشنده
5. اعلان های هوشمند
6. سیستم پیشنهاد محصول
7. موتور جستجوی پیشرفته
8. سیستم گزارش گیری
9. باشگاه مشتریان
10. اتصال به نرم افزارهای حسابداری و ERP

به همین دلیل دو مارکت پلیس که در ظاهر مشابه به نظر می رسند، می توانند هزینه توسعه کاملاً متفاوتی داشته باشند.

جمع بندی

دیجی کالا و ترب دو نمونه موفق تجارت الکترونیک هستند، اما هرکدام نماینده یک فلسفه متفاوت در طراحی پلتفرم اند. دیجی کالا بر مدیریت تراکنش، سفارش و تجربه خرید متمرکز است. ترب بر کشف محصول، مقایسه قیمت و هدایت کاربران به فروشندگان تمرکز دارد.

برای کارفرمایی که قصد راه اندازی یک مارکت پلیس را دارد، سؤال اصلی این نیست که کدام پلتفرم موفق تر است؛ بلکه باید مشخص شود کدام مدل با بازار هدف، بودجه، منابع و برنامه رشد کسب وکار سازگارتر است. انتخاب صحیح این مسیر در ابتدای پروژه، مهم ترین تصمیمی است که می تواند موفقیت یا شکست یک مارکت پلیس را در سال های آینده تعیین کند.